ต่อให้ตัวอ่อนสมบูรณ์แบบ ถ้าโพรงมดลูกที่รองรับไม่ปกติ รอบการรักษาก็ล้มเหลว — สาเหตุจากมดลูกที่การตรวจทั่วไปมองข้าม และวิธีค้นหาก่อนลงทุนกับ IVF
✍️ เขียนโดย นพ.พัฒน์ศมา วิจินศาสตร์วิจัย, MD, MClinEmbryol, EFOG-EBCOG, EFRM-ESHRE/EBCOG, FACOG — แพทย์เฉพาะทางเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ · ปรับปรุงล่าสุด สิงหาคม 2026
การตรวจมีบุตรยากมักโฟกัสที่ไข่ ท่อนำไข่ และอสุจิ — ขณะที่อวัยวะที่การฝังตัวเกิดขึ้นจริงกลับได้รับแค่การสแกน 2 มิติผ่าน ๆ ทั้งที่ความผิดปกติเชิงโครงสร้างของโพรงมดลูกพบบ่อยทั้งในภาวะมีบุตรยากและแท้งซ้ำ และส่วนใหญ่รักษาได้ด้วยหัตถการผู้ป่วยนอกครั้งเดียว งานวิจัยที่ผมตีพิมพ์พบโพรงมดลูกวิรูป (รูปตัว T) ในผู้มีบุตรยากประมาณ 27% จากการตรวจ 3 มิติอย่างเป็นระบบ — ส่วนใหญ่เคยถูกบอกว่ามดลูก "ปกติ" มาก่อน
การสแกน 2 มิติแสดงภาพเป็นระนาบตัด — ไม่สามารถแสดงระนาบโคโรนัลหรือ "มุมมองด้านหน้า" ของโพรงมดลูกซึ่งเป็นที่อยู่ของความผิดปกติเชิงรูปร่าง อัลตราซาวด์ 3 มิติสร้างมุมมองนั้นขึ้นมาโดยตรง ทำให้เห็นโพรงรูปตัว T ผนังกั้น หรือการบิดรูปได้ชัดเจน เมื่อเติมน้ำเกลือ (SIS) ก็เห็นติ่งเนื้อและพังผืดคมชัดขึ้นอีก — ไม่เจ็บ ไม่มีรังสี ทำได้ในการตรวจครั้งเดียวกัน
สแกนโครงสร้างละเอียดพร้อมสร้างภาพระนาบโคโรนัล ซึ่งผมตรวจด้วยตนเองทุกราย เกี่ยวกับการตรวจ · ใครควรตรวจ
เมื่อผลตรวจต้องการการยืนยันหรือรักษา: กล้องขนาดเล็กเข้าโพรงมดลูกโดยไม่ใช้เครื่องถ่างหรือคีมหนีบ — เทคนิค vaginoscopy "no-touch" — ส่วนใหญ่ไม่ต้องดมยาสลบ
ตัดติ่งเนื้อ เลาะพังผืด ตัดผนังกั้น หรือผ่าตัดขยายโพรงมดลูกวิรูป (hysteroscopic metroplasty) — คืนรูปร่างโพรงปกติก่อนการพยายามหรือการย้ายตัวอ่อนครั้งถัดไป
ลำดับสำคัญมาก: แก้โพรงมดลูกก่อนทำ IVF คือการปกป้องการลงทุนของตัวอ่อนทุกใบในอนาคต และเป็นเหตุผลที่การตรวจหาสาเหตุอย่างครบถ้วนดีกว่าการรีบเข้าสู่การกระตุ้นไข่
นัดหมายปรึกษาแพทย์ ปรึกษาออนไลน์
ความผิดปกติแต่กำเนิดที่โพรงมดลูกแคบเป็นรูปหลอดแทนที่จะเป็นสามเหลี่ยม สัมพันธ์กับมีบุตรยาก ตัวอ่อนไม่ฝังตัว และแท้ง วินิจฉัยจากภาพระนาบโคโรนัลของอัลตราซาวด์ 3 มิติ ซึ่ง 2 มิติสร้างไม่ได้ รายที่เหมาะสมรักษาได้ด้วยการผ่าตัดขยายโพรงผ่านกล้องแบบผู้ป่วยนอก
ไม่เสมอไป ความผิดปกติเชิงรูปร่างอย่างโพรงรูปตัว T หรือผนังกั้นบางส่วนมักถูกมองข้ามใน 2 มิติ เพราะมุมมองที่ใช้วินิจฉัย (ระนาบโคโรนัล) ไม่ปรากฏ ในงานวิจัยของเรา ผู้มีบุตรยากราว 27% พบโพรงมดลูกวิรูปเมื่อสแกน 3 มิติ
ความรู้สึกเหมือนอัลตราซาวด์ทางช่องคลอดปกติ ใช้เวลาเพิ่มไม่กี่นาทีสำหรับการสร้างภาพ 3 มิติ ไม่มีรังสี ไม่ต้องดมยา หากเติมน้ำเกลือ (SIS) อาจปวดหน่วงคล้ายประจำเดือนช่วงสั้น ๆ
ควรอย่างยิ่ง ตัวอ่อนทุกใบที่ย้ายเข้าโพรงที่ผิดปกติคือโอกาสราคาแพงที่เสียไป การประเมินโพรงด้วย 3 มิติก่อนเริ่ม IVF — หรือหลังการย้ายที่ไม่สำเร็จ — ช่วยยืนยันว่าฝั่งมดลูกปกติจริง
แทบทั้งหมดไม่ต้อง ติ่งเนื้อ พังผืด ผนังกั้น และโพรงวิรูปรักษาผ่านกล้องทางปากมดลูก ไม่มีแผลหน้าท้อง ส่วนใหญ่เป็นหัตถการผู้ป่วยนอกฟื้นตัวเร็ว เนื้องอกบางชนิดรักษาได้ด้วยการจี้คลื่น RF ทางช่องคลอด
นพ.พัฒน์ศมา วิจินศาสตร์วิจัย, MD, MClinEmbryol, EFOG-EBCOG, EFRM-ESHRE/EBCOG, FACOG แพทย์เฉพาะทางเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ (อนุมัติบัตรเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์) อดีตหัวหน้าหน่วยเด็กหลอดแก้ว Vajira IVF มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช และผู้ก่อตั้ง LIFE by Dr. Pat กรุงเทพฯ มีผลงานวิจัยตีพิมพ์ด้านมดลูกวิรูป (T-shaped uterus) และภาวะมีบุตรยากจากมดลูก
รู้จักหมอพัฒน์ →